RIGZIN Women

藏族传统饮食的现状一
味地追求便利还是注重文化？

Thu, 14 Nov 2019 05:00:00 GMT

Read this article in English
རྩོམ་ཡིག་འདི་བོད་ཡིག་ནང་ཀློག་ན་འདིར་སྣོན།

在过去的12年里，我一直肩负着维护藏族文化和支持济扶家乡人民的使命。我来自中国西部青藏高原与黄土高原交界处的甘肃甘南，她被崎岖的山脉所环绕，是坐落于一个美丽山谷中的乡村——拉卜楞夫地村。

如今，多数藏族人都过着半农半牧的生活，在我的家乡每年的夏天都一个节日叫“香浪节”，家家户户都到草原上去，那儿帐篷结队、牦牛成排、羊群犹如天上的繁星，草原就像铺了一层厚厚的七彩地毯，我们一住就是好几个月；冬天的时候，我们便在山谷的房子里度过。我们村的大多数人都自己种粮食，当然偶尔也少不了去城里买食物（大概一个月一两次左右），饥饿在我们这里不是问题。

我们主要种植青稞----它是我们文化遗产的一部分。在青藏高原的高地上，青稞长得非常好，而且营养也非常丰富。不错的肉食和奶制品自然是少不了的，肉类和奶制品基本主要来自牦牛的身上，它们同样也歇息在高原上，因为牦牛在无污染的牧场草原上吃草，所以它们的肉和牛奶是有机的，非常健康。我们的饮用水——天然山泉含有300多种不同的矿物质，但我们的传统饮食中糖的含量非常低。在青藏高原唯一的问题是缺少蔬菜，尤其是在农产品短缺的冬季。

在我们那儿，每天的标准膳食是这样的：

早餐：牦牛奶茶或酥油茶、糌粑（用牦牛黄油和茶调味的烤青稞面粉）、藏式奶酪和小麦粑粑。
午餐：以前因为在牧场放牧的原因，所以午餐对我们来说很少，如拿糌粑和奶酪简单垫腹一下而已。如果在家的话，可能是炒菜配米饭或粑粑。
晚餐：羊肉、猪肉、牦牛肉和蔬菜，如洋葱、菠菜或土豆一起烹饪的面片或面条。

由三木草提供的照片

几个世纪以来，这个古老的游牧民族一直以这种饮食为生，而现代化和全球化引入了新的食品和制作工艺，极度挑战了我们传统的饮食方式。当一个群体失去了传统的饮食，它也将失去一部分文化----无论从环境和地理知识中看，从可食用植物生长的地方看，或从如何烹饪这些食材，如何照料土壤和耕作农场中，甚至传统本土食物的词汇量也会失去很多。

因此，我决定通过帮助人们接受传统的藏族饮食文化和健康营养的饮食来解决这一问题。2014年，我在云南香格里拉也就是现在与我的先生和两个孩子居住的地方成立了一个非盈利组织---香格里拉建塘文化保护与传承学会。

在过去五年里，我与很多学校、医生、诊所和村子合作，在迪庆州和安多地区的藏族村落教授营养知识。我的重点是帮助妇女和儿童：因为妇女是家庭的支柱，儿童是我们社会的未来。妇女健康教育至关重要，但在很多藏族社区谈论妇女健康是禁忌。（我记得我不知道如何处理我的第一次月经，我甚至不应该谈论它！）然而，妇女谈论营养更容易，而且，由于营养和健康是相辅相成的，我将其作为谈论其他福利领域的一种方式。

妇女在参加传统的藏族营养研讨会

由三木草提供的照片

记得当我怀上第一个孩子的时候，当时我已吃素六年了，为了我和我的孩子的健康，我的医生建议我重新开荤。据我所知，均衡的饮食是健康怀孕的关键。我们的身体需要各种蛋白质才能正常工作。肉类和鱼类有大量不同的蛋白质，这些蛋白质都是健康所必需的。蔬菜也有蛋白质，但我们必须很好地把各种蔬菜搭配起来而且要吃很多才能补充身体所需的所有蛋白质。然而，当我们生活在蔬菜稀缺的高原地区，孕妇是完全可以吃肉补充蛋白的。

对我来说，与学校合作是很关键的，这样孩子们也可以学习健康饮食。据了解，很多小学生都开始提供饭菜或零食了：比如一袋甜面包和一盒甜牛奶。我也开始注意到儿童因为垃圾食品引起的新疾病，比如：蛀牙、超重，甚至营养不良等，这也就体现出了我在很多学校讲解健康食品的重要性。

在儿童群体中，我看到一种态度在日趋增长，认为现代垃圾食品很“酷”。作为牦牛背上的民族，父母们不知道这种食物有多不健康，若孩子们在学校表现好，就用苏打水、方便面或加工香肠，甚至是辣条来嘉奖他们的孩子。垃圾食品也进入了传统的庆祝活动，如逢年过节，大人都会习惯地去购买各种各样的加工食品，并给孩子们糖果、碳酸饮料作为礼物。

中国藏族地区经济的快速发展使这种转变成为了可能。突然之间，我们可以经常去商店，商店里总会有新的内地、甚至外国产品。现在，许多人依赖盒装或罐装食品。快餐文化更是以惊人的速度蔓延到我们涉过的各个角落，对许多人来说，购买加工食品和点快餐外卖是一种成功和“与时俱进”的表现，而那些只吃自己生产的食物的人们则开始被看不起——这给适应现代西方饮食增加了一种社会压力。

在这里我所提倡的是藏族传统食材、食品和草药的价值。当地食品很多都源于自然，营养丰富，虽加工水平不高，但它是我们文化遗产的一部分。我也相信当地藏族传统饮食文化对我们的环境有好处。在青藏高原的一些地区，就比如我现在居住的地方迪庆藏族自治州，有丰富的高营养的野生可食用植物；传统意义上它们过去是用来补充的饮食，但现在却被遗忘或出售而不被食用。

藏族儿童在参加传统的藏族营养研讨会

由三木草提供的照片

当我第一年去很多村落讲授关于这些营养知识的时候，人们非常怀疑，有些人甚至很生气。到了第二年，我得到了一些积极的态度，到第三年，很多人实际上开始倾听和同意。为了让大家更容易理解，我归纳了五种不同的食物：

能量性食品及碳水化合物，如糌粑、面包和粉条等，在早晨适用能提供一整天所需的能量。
成长性食物及蛋白质，如肉类、奶制品和鱼类，帮助新生细胞、强健肌肉和骨骼，生长和修复身体。
保护性食品主要通过蔬菜和水果来防止生病的维生素和矿物质。
修复性食物如油、黄油、肉和各种种子中的脂肪，以加强头发、皮肤和指甲。
垃圾食品如油炸食品、甜饮料和加工食品（在这不再太详细地谈此话题）。

由于我个人长期在非盈利等相关社区服务组织工作，我有机会去美国由美国国会组织的专业人才项目。作为与来自世界各地的300多名专业人士的交流学习（为期六周）的中一员，我有机会去了解和学习有关美国非营利组织在营养方面开展的相关工作。更值得一提的是有幸在美国西南弗吉尼亚消除美国饥饿机构学习和交流关于饮食和营养食品的工作。期间目睹了他们的午餐项目还有课后用餐项目的运作。也看到了他们精心为孩子们搭配的营养餐如：淀粉，蛋白质和蔬菜还有水果的搭配，看到了他们对孩子成长过程中有关营养与健康方面的用心，然而我对于营养餐却有着不同的见解。

营养健康是一个有趣且充满挑战的课题，要在不同的文化背景下理解不同的健康观念，甚至医生会提出相互矛盾的建议。在美国西南弗吉尼亚消除美国饥饿机构，他们提倡饮用脱脂牛奶，我也深信全脂牛奶含有对我们身体所需的蛋白质、维生素和矿物质，而有些人则认为素食是最健康的饮食，但是在我们这边很难知道市场上的产品是否使用农药。我不确定不吃蔬菜是否比较好，如果它们确实使用了严重的农药处理。虽然少量的肉类可以提供均衡的饮食，但动物经常被用激素、抗生素和其他化学物质治疗，或者被喂食垃圾，甚至使用催长素。

关于健康，我还有很多东西需要学习。但是，如果我们生活在一个气候宜人、物产丰富的地方，因为它的特殊位置，使我们的文化中本身就包含着如何种植或饲养的知识，那么为什么还要去吃其他东西呢？

三木草吉是香格里拉建塘文化保护与传承学会创始人，也曾担任过藏懂培训中心的主任，管理过先进养蜂创业项目等。

བོད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་བཟའ་བཏུང་གི་གནས་བབ།
སྟབས་བདེ་ལ་འཐམ་རྒྱུ་ཡང་ན་རིག་གནས་ལ་མཐོང་ཆེན་བྱེད།

Thu, 14 Nov 2019 05:00:00 GMT

Read this article in English
閱讀中文版

འདས་ཟིན་པའི་ལོ་ཟླ༡༢ནང་ངས་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་སྲུང་སྐྱོང་དང་ཕ་ཡུལ་གྱི་མི་དམངས་ལ་རོགས་སྐྱོར་བྱེད་པའི་འོས་འགན་འཁུར་ཡོད།ང་ནི་ཀྲུང་གོའི་ནུབ་རྒྱུད་ཀྱི་མདོ་དབུས་མཐོ་སྒང་དང་ས་སེར་མཐོ་སྒང་གི་འབྲེལ་མཚམས་དུ་གནས་པའི་གནས་མཆོག་བླ་བྲང་བཀྲ་ཤིས་འཁྱིལ་གྱི་གྲོང་ཚོ་ཞིག་སྟེ།ལྷ་སྡེ་ཕྱོགས་པ་བཞིའི་ཡ་གྱལ—ཕུག་སྡེ་གཡང་ལུང་ཕྱུག་མོ་ཞེས་པ་ནས་འཚར་ལོངས་བྱུང་བ་ཡིན།

དེང་དུས་ཀྱི་བོད་པ་མང་ཆེ་ཤོས་ཀྱིས་་རོང་མ་འབྲོག་གི་འཚོ་བ་རོལ་བཞིན་ཡོད། ངའི་ཕ་ཡུལ་གྱི་སྲོལ་རྒྱུན་ལྟར་ན་ལོ་རེའི་དབྱར་ཁར“ཤིང་སློང་”ཞེས་པའི་དུས་ཆེན་ཞིག་ཡོད་ལ།དེའི་སྐབས་སུ་ང་ཚོའི་སྡེ་བའི་སྡེ་མི་ཡོངས་ཀྱིས་རང་ཁྱིམ་གྱི་པ་ཏྲའི་རི་མོ་བཀོལ་ཡོད་པའི་རས་གུར་ཡངས་པའི་རྩྭ་ཐང་སྟེང་ཕུབ་ནས་ཟླ་ཕྱེད་ལྷག་ལ་འདུག་བཞིན་ཡོད།དགུན་དུས་སུ་ང་ཚོས་རི་སྤོར་ནས་དགུན་སར་ཡོང་སྟེ་ནོ་ལུག་འཚོ་སྐྱོང་བྱས་པ་ཡིན། ང་ཚོའི་སྡེ་བའི་ཁྱིམ་ཚང་མང་ཤོས་ཀྱིས་རང་ཉིད་ཀྱིས་འབྲུ་རིགས་འདེབས་ཀྱི་ཡོད་སྟབས། སྐབས་ལ་ལར་མ་གཏོགས་གྲོང་ཁྱེར་དུ་བཟའ་བཅའ་ཉོ་རུ་འགྲོ་མི་དགོས། (ཧ་ལམ་ཟླ་གཅིག་ལ་ཐེངས་གཅིག་གཉིས་ཙམ་འགྲོ་བ།) ལྟོགས་སྐོམ་ནི་ས་ཆ་འདིར་མཚོན་ན་གནད་དོན་ཞིག་མིན།

ང་ཚོས་འདེབས་པའི་འབྲུ་རིགས་གཙོ་བོ་ནི་ནས་ཡིན་ལ་དེ་ནི་རིག་གནས་ཤུལ་བཞག་གི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཡང་ཡིན། མདོ་དབུས་མཐོ་སྒང་ནས་སྐྱེས་པའི་ནས་ལ་འཚོ་བཅུད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་ལྡན།ཤ་རིགས་དང་མར་ཆུར་གྱི་ཐོན་ཁུངས་གཙོ་བོ་ཡང་མདོ་དབུས་མཐོ་སྒོང་སྟེང་གནས་པའི་ནོར་གནག་གི་ལུས་སྟེང་ནས་བྱུང་བ་ཡིན།ང་ཚོའི་འཐུང་ཆུ་ཡང་རང་བྱུང་གི་ཆུ་མིག་ཡིན་ཏེ་དེའི་ནང་གཏེར་སྣ་མི་འདྲ་བ༣༠༠ལྷག་འདུས་ཡོད། དགའ་འོས་བ་ཞིག་ལ་ང་ཚོའི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་བཟའ་བཏུང་ནང་ལ་མངར་ཆ་འདུས་ཚད་ཧ་ཅང་ཉུང་ལ། འོན་ཀྱང་གནད་དོན་འབའ་ཞིག་ཡོད་པ་ནི་སྔོ་ཚལ་དཀོན་ལ་ལྷག་པར་དུ་དགུན་དུས་སུ་གནས་ཚུལ་ཏེ་ཚབས་ཆེན་ཡིན། ང་ཚོའི་ས་ཆའི་ཉིན་རེའི་ཚད་ལྡན་གྱི་བཟའ་བཅའ་ནི་འདི་ལྟར་སྟེ།

ཞོགས་ཟས་ནི་འབྲི་མོའི་འོ་ཇ་དང་རྩམ་པ། རྟུལ་མ་དང་གོ་རེ་སོགས་ཡིན།
གུང་ཟས་སྔོན་ཆད་འབྲོག་རར་ཕྱུགས་འཚོ་བའི་རྐྱེན་གྱིས་ངོས་ནས་བཤད་ན་དགུང་ཟས་ཟ་བ་སྟེ་ཧ་ཅང་ཉུང་ཉུང་ཡིན། རྒྱུན་དུ་ རྩམ་པ་དང་ཞོ་ཙམ་ཟས་པ། གལ་ཏེ་ཁྱིམ་ན་ཡོད་ན། ་སྔོ་ཚལ་བརྔོས་མ་དང་འབྲས་སོགས་སྡེབ་ནས་ཟས།
ནུབ་ཟས་ནི་ལུག་ཤ། ཕག་ཤ། སྐམ་ཤ་དང་སྔོ་ཚལ་སོགས་དེ་དཔེར་ན་ཙོང་དང་ཀུན་ཐལ། ཞོག་ཁོག་བཅས་མཉམ་དུ་རྔོས་ནས་ཕྱེ་ཐུག་སོགས་སྐོལ་བ་ཡིན།

པར་བ་ས་མཚོ་སྐྱིད།

དུས་རབས་འགའ་ཞིག་གི་རིང་ལ་བོད་མི་རིགས་ཀྱིས་འདི་ལྟ་བའི་བཟའ་བཏུང་ལ་བརྟེན་ནས་འཚོ་བ་རོལ། དེང་རབས་ཅན་དང་གོ་ལ་ཧྲིལ་པོ་ཅན་དུ་འགྱུར་བ་ལས་བཟའ་བཅའ་དང་བཟོ་རྩལ་གསར་པ་ནང་འདྲེན་བྱས་པ་དེས་ང་ཚོའི་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་བཟའ་བཏུང་བྱེད་སྟངས་ལ་འགྲན་སློང་ཆེན་པོ་བྱུང་།མི་རིགས་ཤིག་གིས་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་བཟའ་བཏུང་བོར་དུས་དེའི་རིག་གནས་ཀྱི་ཆ་ཤས་ཞིག་ཀྱང་བོར་ཡོད་དེ། ཁོར་ཡུགས་དང་ས་ཁམས་ཤེས་བྱ། ཟ་ཆོག་པའི་རྩི་ཤིང་གི་སྐྱེས་ས། ཡང་ན་ཟས་རྒྱུ་འདི་དག་ཅི་ལྟར་གཡོས་སྦྱོར་བྱ་རྒྱུ། ས་རྒྱུ་དང་རྨོ་འདེབས་ས་ཞིང་ཅི་ལྟར་བདག་སྐྱོང་བྱ་རྒྱུ་སོགས་ཕྱོགས་ཡོངས་ནས་ལྟས་ཚེ།ཐ་ན་ཡང་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་ཟས་རིགས་ཀྱི་ཐ་སྙད་ཀྱང་མང་པོ་ཤོར་ངེས་རེད།

དེར་བརྟེན།ངས་མི་རྣམས་ལ་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་བོད་ཀྱི་རིག་གནས་དང་བདེ་ཐང་འཚོ་བཅུད་ཀྱི་བཟའ་བཏུང་དང་ལེན་དང་སློབ་ཁྲིད་བྱས་ནས་གནད་དོན་དེ་དག་ཐག་གཅོད་བྱ་རྒྱུ་ཐག་གིས་བཅད།སྤྱི་ལོ༢༠༡༤ལོར་ངས་ཡུན་ནན་བདེ་ཆེན་སེམས་ཀྱི་ཉི་ཟླ་ནས༼སེམས་ཀྱི་ཉི་ཟླ་རིག་གནས་དར་སྤེལ་སློབ་ཚོགས༽ཤིག་བཙུགས་ཡོད།

འདས་ཟིན་པའི་ལོ་ལྔའི་ནང་ངས་སློབ་གྲྭ་དང་། སྨན་བཅོས་ཁང་། སྨན་པ།་གྲོང་ཚོ་བཅས་མང་པོ་དང་མཉམ་འགྲེལ་བྱས་ཏེ་བདེ་ཆེན་དང་ཨ་མདོ་ས་ཁུལ་གྱི་བོད་རིགས་གྲོང་ཚོར་འཚོ་བཅུད་ཀྱི་ཤེས་བྱའི་འཆད་ཁྲིད་གནང་བ་ཡིན། ངའི་རོགས་སྐྱོར་བྱེད་ཡུལ་གཙོ་བོ་ནི་བུད་མེད་དང་བྱིས་པ་ཡིན་སྟེ། རྒྱུ་མཚན་བུད་མེད་ནི་ཁྱིམ་ཚང་གི་ཀ་ལྟ་བུ་ཡིན་པ་དང་བྱིས་པ་ནི་མ་འོངས་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་རེ་བ་ཡིན། བུད་མེད་ཀྱི་བདེ་ཐང་སློབ་གསོ་ནི་གལ་འགངས་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བ་ཞིག་ཡིན་མོད། འོན་ཀྱང་བོད་ཀྱི་ས་ཁུལ་མང་པོ་ཞིག་ཏུ་བུད་མེད་ཀྱི་བདེ་ཐང་སྐོར་གླེང་བ་དེ་ནི་འཛེམ་བྱ་ཞིག་ཡིན། (ངས་ངའི་ཟླ་མཚན་ཐེངས་དང་པོ་ཇི་ལྟར་ཐག་གཅོད་བྱེད་དགོས་པ་མི་ཤེས། ཐ་ན་ངས་དེ་གླེང་ན་ཡང་མི་འགྲིག) འོན་ཀྱང་། བུད་མེད་ཚོས་འཚོ་བཅུད་གླེང་རྒྱུ་ནི་ལས་སླ་མོ་ཞིག་ཡིན་པ་མ་ཟད། འཚོ་བཅུད་དང་བདེ་ཐང་ནི་གཅིག་ལ་གཅིག་བརྟེན་ཞིག་ཡིན་པས་དེ་ནི་ཕན་བདེའི་ཁྱབ་ཁོངས་གཞན་དག་གླེང་བའི་བྱེད་ཐབས་ཞིག་ཡིན།

བུད་མེད་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་བོད་རིགས་འཚོ་བཅུད་བགྲོ་གླེང་ཚོགས་འདུར་ཞུགས་པ།

པར་བ་ས་མཚོ་སྐྱིད།

ང་ལ་བྱིས་པ་དང་པོ་ཆགས་སྐབས་ངས་དཀར་ཟས་ཟས་ནས་ལོ་དྲུག་ཕྱིན་སོང་། ང་དང་ངའི་བྱིས་པའི་བདེ་ཐང་གི་ཆེད་དུ། སྨན་པས་ང་ལ་ཡང་བསྐྱར་དམར་ཟས་བཟའ་རྒྱུའི་བསམ་འཆར་བཏོན། ངས་ཤེས་པ་ལྟར་ན་ཆ་སྙོམས་ཀྱི་བཟའ་བཏུང་ནི་བདེ་ཐང་ངང་མངལ་ཆགས་པའི་གཞི་མ་ཡིན། ང་ཚོའི་ལུས་ཕུང་ལ་སྤྲི་དཀར་རྫས་སྣ་ཚོགས་འཛོམས་ཚེ་ལུས་ཕུང་དེ་ད་བཟོད་རྒྱུན་ལྡན་ལྟར་འཁོར་སྐྱོད་བྱེད་ཐུབ། ཤ་རིགས་དང་ཉ་རིགས་ལ་སྤྲི་དཀར་རྫས་མི་འདྲ་བ་མང་པོ་ཡོད་ལ། སྤྲི་དཀར་འདི་དག་ནི་བདེ་ཐང་ལ་ངེས་པར་དུ་མཁོ་བ་ཞིག་ཡིན། སྔོ་ཚལ་ལ་ཡང་སྤྲི་དཀར་རྫས་ཡོད་མོད། འོན་ཀྱང་ང་ཚོས་ངེས་པར་དུ་སྔོ་ཚལ་སྣ་ཚོགས་སྡེབ་སྒྲིག་ལེགས་པོ་བྱེད་དགོས་པར་མ་ཟད། ད་དུང་མང་པོ་བཟས་ན་ད་གཟོད་ལུས་ཕུང་ལ་མཁོ་བའི་སྤྲི་དཀར་ཡོད་ཚད་ཁ་གསབ་བྱེད་ཐུབ། ཡིན་ཡང་། ང་ཚོ་སྔོ་ཚོད་དཀོན་པའི་མཐོ་སྒང་ན་གནས་དུས་སྦྲུམ་མས་ཤ་ཟོས་ནས་སྤྲི་དཀར་རྫས་ཁ་གསབ་བྱེད་པ་ནི་ལས་ཆོག་ཆོག་ཡིན།

ང་ལ་ཚོན་ན་སློབ་གྲྭ་དང་མཉམ་འབྲེལ་བྱ་རྒྱུ་ནི་ཧ་ཅང་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན། དེ་ལྟར་བྱས་ན་བྱིས་པ་རྣམས་ཀྱིས་ཀྱང་བདེ་ཐང་གི་བཟའ་བཏུང་སྐོར་སྦྱོང་ཐུབ། ཤེས་གསལ་ལྟར་ན། སློབ་ཆུང་སློབ་མ་མང་པོ་ཞིག་ལ་ཟ་མའམ་ཡང་ན་ཞོར་ཟས་མཁོ་འདོན་བྱེད་པ་འགོ་རྩམ། དཔེར་ན་བག་ལེབ་མངར་མོ་དང་འོ་མ་མངར་མོ་ཁུག་མ་གང་ལྟ་བུ། ངས་ཀྱང་བྱིས་པའི་ཞོར་ཟས་ལས་བྱུང་བའི་ནད་གཞི་གསར་པར་དོ་སྣང་བྱེད་འགོ་ཚུགས། དཔེར་ན་སོ་རུལ་བ་དང་། ལྗིད་ཚད་ལས་བརྒལ་བ། ཐ་ན་འཚོ་བཅུད་ཞན་པ་སོགས་བྱུང་། དེ་དག་གིས་ངས་སློབ་གྲྭ་མང་པོ་ཞིག་ཏུ་བདེ་ཐང་བཟའ་བཅའ་འགྲེལ་བཤད་བྱེད་པའི་གལ་ཆེའི་རང་བཞིན་མངོན་ཡོད།

བྱིས་པའི་ཚོགས་སྤྱིའི་ཁྲོད་དུ་དེང་རབས་ཀྱི་ཞོར་ཟས་ཧ་ཅང་ཡག་པོ་ཞིག་དུ་ངོས་འཛིན་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། མཐོ་སྒང་གི་མི་རིགས་ཤིག་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་ཕ་མ་ཚོས་ཟས་རིགས་འདི་དག་ཅིའདྲའི་བདེ་ཐང་མིན་པ་མི་ཤེས། གལ་ཏེ་བྱིས་པ་ཚོས་སློབ་གྲྭ་ནས་རྣམ་འགྱུར་བཟང་ན། སྐོམ་ཆུ་སྣ་ཚོགས་དང་སྟབས་བདེ་ཐུག་པ། ཡང་ན་ཕྱེ་རྒྱུ་ལས་སྣོན་བྱེད་པ་དང་། ཐ་ན་ཁ་ཚའི་རིགས་ཁོ་ཚོའི་བྱིས་པར་བྱ་དགའ་སྟེར་བ་རེད། ཞོར་ཟས་དེ་ཡང་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་རྟེན་འབྲེལ་བྱེད་སྒོའི་ནང་ཞུགས་ཡད་དེ། དཔེར་ན་ལོ་གསར་སྐབས་རྒན་པ་ཚོས་མས་ལས་ཞོར་ཟས་སྣ་ཚོགས་ཉོ་རྒྱུར་གོམས་ནས་བྱིས་པ་ཚོར་ཀ་ར་དང་ཐཱན་སྐྱུར་བཏུང་བྱ་ལེགས་སྐྱེས་སུ་འབུལ་གྱིན་ཡོད།

ཀྲུང་གོའི་བོད་རིགས་ས་ཁུལ་གྱི་དཔལ་འབྱོར་མགྱོགས་མྱུར་ངང་འཕེལ་རྒྱས་ཕྱིན་པ་དེས་འགྱུར་ལྡོག་དེ་མངོན་སུམ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད། ང་ཚོ་རྒྱུན་དུ་ཚོང་ཁང་དུ་སོང་ནས་ཚོང་ཁང་ནང་དུ་ཐོན་རྫས་གསར་པ་སྣ་ཚོགས་དང་ཐ་ན་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་ཐོན་རྫས་གསར་པ་ཡོད། ད་ལྟ་མི་མང་པོ་ཞིག་ལས་སྣོན་ཟས་རིགས་ལ་བརྟེན་ཡོད།སྟབས་བདེ་རིག་གནས་ནི་ཧ་ལས་པའི་མྱུར་ཚད་ཀྱིས་ང་ཚོའི་འཚོ་བའི་ཕྱོགས་གང་སར་ཁྱབ་ཡོད། མི་མང་པོ་ཞིག་གིས་ལས་སྣོན་བཟའ་བཅའ་ཉོ་རྒྱུ་ནི་གྲུབ་འབྲས་ཞིག་དང“དུས་བསྟུན་མདུན་སྐྱོད”ཀྱི་མཚོན་ཚུལ་ཞིག་ཡིན་པར་བསམ་ཡོད། རང་ཉིད་ཀྱིས་ཐོན་སྐྱེད་བྱས་པའི་བཟའ་བཅའ་ཁོ་ན་ཟ་མཁན་ཚོར་མཐོང་ཆུང་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། དེས་དེང་རབས་ནུབ་ཕྱོགས་ཟས་རིགས་འཕྲོད་རྒྱུར་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གནོན་ཤུགས་ཤིག་བྱིན་ཡོད།

འདིར་ངས་དར་སྤེལ་གཏོང་རྒྱུ་ནི་བོད་རིགས་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་བཟའ་བཅའི་རྒྱུ་ཆ་དང་། བཟའ་བཅའ། རྩྭ་སྨན་བཅས་ཀྱི་རིན་ཐང་ཡིན། ས་འདིར་བཟའ་བཅའ་མང་ཆེ་བ་རང་བྱུང་ལས་བྱུང་བ་དང་འཚོ་བཅུད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པ་དང་ལས་སྣོན་ཅི་ཡང་བྱེད་མེད་ཀྱང་དེ་ནི་ང་ཚོའི་རིག་གནས་ཤུལ་བཞག་གི་ཆ་ཤས་ཤིག་ཡིན། ངས་ཀྱང་ས་གནས་དེ་གའི་བོད་རིགས་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་རིག་གནས་ཀྱིས་ང་ཚོའི་ཁོར་ཡུག་ལ་ཕན་ཐོགས་ཡོད་པར་ཡིད་ཆེས་ཡོད། མཚོ་བོད་ས་མཐོའི་ས་ཁུལ་ཁ་ཤས་སུ་དཔེར་ན་ང་ད་ལྟ་སྡོད་སའི་བདེ་ཆེན་བོད་རིགས་རང་སྐྱོང་ཁུལ་དུ་འཚོ་བཅུད་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་བཟའ་ཆོག་པའི་རྩྭ་རྩི་ཤིང་ཡོད་པ་དང་། སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་དོན་སྙིང་སྟེང་ནས་བཤད་ན་དེ་དག་ནི་སྔོན་ཆད་ཁ་གསབ་བྱེད་སྤྱད་ཀྱི་བཟའ་བཏུང་ཡིན་མོད། འོན་ཀྱང་ད་ལྟ་བརྗེད་པའམ་ཕྱིར་འཚོང་བྱས་པ་ལས་ཟ་ཀྱིན་མེད།

བོད་ཀྱི་བྱིས་པ་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་བོད་རིགས་འཚོ་བཅུད་བགྲོ་གླེང་ཚོགས་འདུར་ཞུགས་པ།

པར་བ་ས་མཚོ་སྐྱིད།

ང་ལོ་དང་པོར་གྲོང་ཚོ་མང་པོར་འཚོ་བཅུད་ཤེས་བྱ་དེ་དག་འཆད་ཁྲིད་བྱེད་པར་འགྲོ་སྐབས་མི་རྣམས་ཀྱིས་དོགས་པ་ཆེན་པོ་བྱས། ཐ་ན་མི་འགའ་ཞིག་ཁོང་ཁྲོ་ལངས་བ་ཡིན། ལོ་གསུམ་པར་སླེབས་སྐབས་མི་མང་པོ་ཞིག་གིས་དོན་དངོས་ཐོག་ཉན་པ་དང་མོས་མཐུན་བྱེད་འགོ་ཚུགས།

ཚང་མས་ལྷག་ཏུ་གོ་བ་ལེན་བདེ་བའི་ཆེད་དུ་ངས་ཟས་རིགས་མི་འདྲ་བ་རིགས་ལྔ་ལ་བགོས་ནས་སློབ་ཁྲིད་བྱས།
༡ནུས་ཚད་རང་བཞིན་ལྡན་པའི་ཟས་རིགས་ཡང་ན་ཐན་ཆུ་འདྲེས་འགྱུར་རྫས། དཔེར་ན་རྩམ་པ་དང་བག་ལེབ། རྒྱ་ཐུག་སོགས་ཞོགས་པར་ཟས་ན་ཉིན་གང་བོར་མཁོ་བའི་ནུས་ཚད་འདོན་སྤྲོད་བྱེད་ཐུབ།
༢འཚར་ལོངས་རང་བཞིན་གྱི་ཟས་རིགས་དང་སྤྲི་དཀར་རྫས་ཏེ། དཔེར་ན་ཤ་རིགས་དང་འོ་མ། ཆུར་བ། ཉ་རིགས་སོགས་ཀྱིས་གཟུགས་སྐྱེ་པ་དང་རུས་པ་སྲ་མོར་གྱུར་ཐུབ་པ།
༣སྲུང་སྐྱོང་རང་བཞིན་གྱི་བཟའ་བཅའ་གཙོ་བོ་སྔོ་ཚལ་དང་སིལ་ཏོག་སོགས་ཡིན། འདི་དག་གིས་འཚོ་བཅུད་དང་གཏེར་རྒྱུ་སྐྲུན་ནས་ནད་རིགས་སྔོན་འགོག་བྱེད་ཐུབ།
༤སླར་གསོ་རང་བཞིན་གྱི་ཟས་རིགས། དཔེར་ན་སྣུམ་དང་ཚིལ་དང་ས་བོན་སྣ་ཚོགས་ཀྱི་སྣུམ་སོགས་སྐྲ་དང་སྐྱི་མོ་སེན་མོ་སོགས་སླར་གསོ་བྱེད་པར་ཕན།༥ཞོར་ཟས་ཀྱི་རིགས། དཔེར་ན་སྣུམ་བཙོས་ཟས་རིགས་དང་བཏུང་བྱ་མངར་མོ། ལས་སྣོན་ཟས་རིགས། (འདིར་བརྗོད་གཞི་འདི་ཞིབ་མོའི་ངང་མི་གླེང་།)

ང་རང་ཉིད་དུས་ཡུན་རིང་པོར་རོགས་སྐྱོབ་ཚོགས་པའི་ནང་ལས་ཀ་སྒྲུབ་བཞིན་ཡོད་པས་ང་ཨ་རིའི་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱིས་རྩ་འཛུགས་བྱེད་པའི་ཆེད་ལས་ཤེས་ལྡན་མི་སྣའི་རྣམ་གྲངས་ནང་ཞུགས་རྒྱུའི་གོ་སྐབས་བྱུང་། འཛམ་གླིང་གི་ས་གནས་སོ་སོར་ནས་ཡོང་བའི་ཆེད་ལས་མི་སྣ༣༠༠ལྷག་ཙམ་དང་སྤེལ་རེས་སློབ་སྦྱོང་བྱས། དེ་བས་གླེང་རིན་ཡོད་པ་ཞིག་ནི་ང་ཨ་རིའི་ལྷོ་ནུབ་ཀྱི་ཧྥོ་ཅི་ཉི་ཡ་ཨ་རིའི་བཀྲེས་ལྟོགས་ཚོགས་པ་ལ་འཚོ་བཅུད་ཐད་སྤེལ་བའི་འབྲེལ་ཡོད་ལས་དོན་ཤེས་རྟོགས་དང་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་པའི་གོ་སྐབས་བྱུང་། བ་སྐབས་དེར་ངས་ཁོ་་ཚོའི་གུང་ཟས་དང་སློབ་ཚན་གྲོལ་རྗེས་ཟ་མ་ཟ་བའི་རྣམ་གྲངས་ཀྱི་འཁོར་སྐྱོད་མཐོང་བྱུང་། ཁོང་ཚོས་བྱིས་པ་་ཚོར་བཀོད་སྒྲིག་བྱས་པའི་འཚོ་བཅུད་བཟའ་བཅའ་དཔེར་ན་བསིང་ཕྱེ།སྤྲི་དཀར་རྫས་དང་སྔོ་ཚལ། ད་དུང་ཤིང་ཏོག་བཅས་སྡེབ་སྦྱོར་བྱས་པ་མཐོང་། ཁོ་ཚས་་བྱིས་པ་འཚར་ལོངས་ཡོང་བའི་བརྒྱུད་རིམ་ཁྲོད་འཚོ་བཅུད་དང་བདེ་ཐང་ཐད་དོ་འཁུར་བྱེད་པ་མཐོང་རྗེས། ང་ལ་འཚོ་བཅུད་ཟས་རིགས་ཐད་ལྟ་སྟངས་མི་འདྲ་བ་ཡང་བྱུང་།

འཚོ་བཅུད་བདེ་ཐང་ནི་སྤྲོ་སྣང་ལྡན་ལ་འགྲན་སློང་གིས་ཁེངས་པའི་ཞིབ་འཇུག་བྱ་གཞི་ཞིག་ཡིན་པས། རིག་གནས་ཀྱི་རྒྱབ་ལྗོངས་མི་འདྲ་བའི་འོག་བདེ་ཐང་གི་ལྟ་བ་མི་འདྲ་བ་ཤེས་རྟོགས་བྱེད་དགོས་པ་དང་། ཐ་ན་སྨན་པས་ཕན་ཚུན་འགལ་བའི་བསམ་འཆར་ཡང་འདོན། ཨ་རིའི་ལྷོ་ནུབ་ཀྱི་ཧྥུ་ཅི་ཉི་ཡ་ནས་ཨ་རིའི་བཀྲེས་ལྟོགས་ཚོགས་པས་ཚིལ་མེད་འོ་མ་འཐུང་རྒྱུ་དར་སྤེལ་བྱས་པ་དང་། ང་ཚོས་ཀྱང་འོ་ཁ་ལྡན་པའི་འོ་མའི་ནང་ང་ཚོར་མཁོ་བའི་སྤྲི་དཀར་དང་། འཚོ་བཅུད། གཏེར་རྫས་བཅས་འདུས་ཡོད་པར་ཡིད་ཆེས་བརྟན་པོ་ཡོད། མི་ལ་ལས་དཀར་ཟས་ནི་ཆེས་བདེ་ཐང་གི་བཟའ་བཏུང་ཡིན་པར་འདོད་མོད། འོན་ཀྱང་ང་ཚོའི་འདི་ནས་ཚོང་རའི་ནང་གི་ཟས་རིགས་ལ་ཞིང་སྨན་སྤྱོད་ཡོད་མེད་ཤེས་དཀའ། གལ་ཏེ་ཁོ་ཚོས་དངོས་གནས་ཚབས་ཆེན་གྱི་ཞིང་སྨན་བཀོལ་སྤྱོས་བྱས་ཡོད་ན། ངས་སྔོ་ཚོད་ཟས་ན་བཟང་མིན་དེ་ཐག་གཅོད་བྱེད་དཀའ། ཤ་རིགས་ཉུང་ངུ་ཞིག་གིས་བཟའ་བཏུང་དོ་མཉམ་མཁོ་སྤྲོད་བྱེད་ཐུབ་མོད། འོན་ཀྱང་སྲོག་ཆགས་ལ་རྒྱུན་དུ་སྐུལ་རྩི་དང་སྐྱེ་འགོག་རྫས། རྫས་འགྱུར་དངོས་པོ་གཞན་དག་གིས་གསོ་བཅོས་བྱེད་པ་དང་། ཡང་ན་གད་སྙིགས་ལྡུད་པ། ཐ་ན་སྐྱེ་འདེད་རྒྱུ་བཀོལ་བཞིན་ཡོད།

བདེ་ཐང་གི་སྐོར་ལ་ངས་ད་དུང་སློབ་སྦྱོང་བྱེད་དགོས་མང་པོ་ཡོད། འོན་ཀྱང་། གལ་ཏེ་ང་ཚོ་གནམ་གཤིས་ཤིན་པོ་དང་ཐོན་རྫས་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་ས་ཆ་ཞིག་ཏུ་འཚོ་སྡོས་བྱས་ཡོད་ཚེ། དེའི་ཁྱད་པར་་གྱི་གནས་སའི་ང་ཚོའི་རིག་གནས་ཁྲོད་རང་སྟེང་ནས་སྔོ་ཚལ་སོགས་ཇི་ལྟར་འདེབས་འཛུགས་དང་གསོ་ཚགས་བྱེད་པའི་ཤེས་བྱ་འདུས་ཡོད་ན་ང་ཚོས་ཡང་ཟས་རིགས་གཞན་པ་ཟ་བའི་རྒྱུ་མཚན་མེད་པ་འདྲ།

ས་མཚོ་སྐྱིད་ནི་རྒྱལ་ཐང་རིག་གནས་དར་སྤེལ་སློབ་ཚོགས་ཀྱི་རྩ་འཛུགས་མཁན་ཡིན། ཁོ་མོར་བོད་ཤར་གསོ་སྦྱོང་ལྟེ་གནས་ཀྱི་ཀྲུའུ་རིན་ལ་བསྡད་དུས་བྱ་གཞག་གསར་གཏོད་ཀྱི་རྣམ་གྲངས་མང་པོར་ཇུས་འགོད་དོ་དམ་བྱེད་མྱུང་།

A Threat to Traditional Tibetan Foods:
Convenience vs. Culture

Wed, 23 Oct 2019 00:00:00 GMT

閱讀中文版
 རྩོམ་ཡིག་འདི་བོད་ཡིག་ནང་ཀློག་ན་འདིར་སྣོན།

For the past twelve years, I have been on a mission to sustain Tibetan culture and support the people in my community. I am from Pudgē Village, a rural place in a beautiful valley surrounded by the rugged mountains of Gansu Province in western China.

Many Tibetans today live semi-nomadic lives. We spend the summer months in tents on the mountains and the winter months in our house in the valleys. Most people in my community grow their own food, and we only go to the store twice a month. Hunger is not a problem here.

People grow barley—a part of our cultural heritage. Barley grows very well in the highlands of the Tibetan Plateau, and it is incredibly rich in nutrients. We get our meat and dairy mainly from yaks. They, too, thrive in the high altitude. As they spend their days grazing the green pastures, their meat and milk is organic and very healthy. Our natural mountain water contains more than 300 different minerals, and our traditional diet is very low in sugar. The only problem is a lack of vegetables, especially in the winter when produce is scarce.

The standard meals of a regular day in my area look like this:

Breakfast: Yak milk or yak butter tea, tsampa porridge (roasted barley flour flavored with yak butter and tea), Tibetan cheese, and wheat bread.
Lunch: Traditionally you may be on the pasture herding, so this would be a small meal or snack on the go, like tsampa and cheese. If you are home, it may be pan-fried vegetables with rice or bread.
Dinner: Noodles with mutton, pork, or yak meat and vegetables such as green onions, spinach, or potatoes.

Photo by Samtso Kyi

While Tibetan nomads have lived and thrived on this diet for centuries, modernization and globalization have introduced products and processes that threaten our traditional foodways. When a population loses its traditional diet, it also loses a part of its culture—from the knowledge of the environment and geography, where edible plants grow and how to prepare them, how to tend the soils and work the farms, and even the vocabulary of traditional indigenous foods.

I decided to address the issue by helping people embrace traditional Tibetan food culture and a healthy, nutritious diet. In 2014, I established a nonprofit organization, Shangri-la Gyalthang Culture Conservation & Heritage Academy, based in Shangri-La, Yunnan Province, where I now live with my husband and two children.

The past five years, I have taught nutrition in rural Tibetan villages in Diqing and Amdo, collaborating with schools, doctors, clinics, and villages leaders. My focus is on women and children: women are the pillars of the family, and children are the future of our society. Health education for women is empowering, but discussing women’s health is taboo in my community. (I remember not knowing how to deal with my first period, and I wasn’t even supposed to speak about it!) It is easier to talk to women about nutrition, and, since nutrition and health go hand in hand, I use it as a way into talking about other fields of well-being.

Women participate in a traditional Tibetan nutrition workshop.

Photo by Samtso Kyi

When I got pregnant with my first child, I had been a vegetarian for six years. My doctor recommended that I start eating meat again for the health of my baby and me. As I learned, a balanced diet is crucial for a healthy pregnancy. Our bodies need a variety of proteins to function well. Meat and fish have a good amount of different proteins all necessary for good health. Vegetables have proteins too, but you must combine them well and eat a lot of them to get all the proteins your body needs. So when you live in a place where vegetables can be scarce, pregnant women can benefit from eating meat.

It is important for me to work with the schools so that children can learn about health diets too. Recently, all the primary schools in my area started providing meals for students: a piece of soft white toast and a box of sweet milk. I also began noticing children with new ailments caused by junk food: cavities, overweightness, and even malnutrition. I work with the schools to identify meals that are more nutritious.

Among children, I see a rising tendency of perceiving Western junk food as “cool.” Parents, unaware of how unhealthy this food is, treat their children with soda, instant noodles, or processed sausages if they do well in school. Junk food has also made its way into traditional celebrations such as New Year’s, when parents will buy all kinds of processed foods and give the children candy as presents.

It’s a shift made possible by rapid economic development in Tibetan areas of China. Suddenly, we can afford to go to stores more often, and the stores carry new, foreign products. Now, many people rely on boxed or canned food. For many, buying processed food is a statement of success, and the people who still only eat what they produce are looked down upon—adding a sense of social pressure to adapting to a modern, Western diet.

What I teach is the values of traditional Tibetan ingredients, foodways, and herbal medicine as an alternative to the fast-food culture that is creeping in. The local products are natural, high in nutrition, not highly processed, and they are part of our cultural heritage. I also believe that local and traditional Tibetan food culture is better for our environment. In some areas of the Tibetan Plateau, like Diqing where I live now, is abundant in highly nutritious, wild edible plants are abundant; they used to complement the traditional diet, but nowadays they are forgotten or sold rather than eaten.

Tibetan children participate in a nutrition workshop.

Photo by Samtso Kyi

The first year I taught these nutrition workshops, people were very skeptical; some even got upset with me. The second year, I received somewhat more positive attitudes, and by the third year they actually began to listen and agree. To make it easier for everyone to understand, I teach about food in five different categories:

Energy food: Carbohydrates like tsampa, bread, and rice noodles that provide energy in the morning and throughout the day
Growing food: Proteins like meat, dairy, and fish to build cells, muscles, and bones, to grow and repair the body
Protective food: Vitamins and minerals through vegetables and fruits to keep you from getting sick
Glowing food: Fats in oil, butter, meat, and seeds to strengthen hair, skin, and nails
Junk food: Fried foods, sweetened beverages and processed foods—I do not talk much about this

Due to my commitment to learn and teach in my community, I had the opportunity to travel to the United States as part of the Professional Fellows Program arranged by the Department of State. As part of this six-week exchange program with 300 professionals from around the world, I got to explore how U.S. nonprofit organizations work with nutrition. I spent a lot of time with Feeding America Southwest Virginia, learning and exchanging ideas on diets and nutritious foods for children’s lunch programs and after-school meals. It was interesting to see how they prepare meals with a starch, a protein, and a vegetable in each serving. Still, I am not convinced it was completely healthy.

It’s a fascinating challenge to navigate different understandings of health—across cultures, but even conflicting recommendations from doctors. At Feeding America, they promote drinking skim milk, but whole milk contains the proteins, vitamins, and minerals that our bodies need. Some believe a vegetarian diet is healthiest, but in my area it is hard to know if produce from the market is treated with pesticides or not. I wonder if it is better to not eat vegetables, if they are in fact heavily treated. While a small amount of meat can provide a balanced diet, animals are often treated with hormones, antibiotics, and other chemicals, or fed garbage or parts of other dead animals.

There is still so much for me to learn about what is healthy. But if you live in a location that produces clean, nutritious food due to its special location, and when your cultural heritage consists of knowledge about how to grow or herd it, why eat anything else?

Samtso Kyi is the founder of Shangri-La Gyalthang Culture Conservation & Heritage Academy and former director of the Eastern Tibet Training Institute, where she oversaw the Advanced Beekeeping Entrepreneurship Program.

Stories of a Tibetan Wild Child-Turned-Linguist

Mon, 04 Mar 2019 17:35:00 GMT

My name is Yu Lha, and I am a linguist.

I grew up in a village called Siyuewu, in the Sichuan province of western China. I am ethnically Tibetan, but my mother tongue is a lesser-known language called Khroskyabs. My community of around 500 people is semi-nomadic, which means we are both farmers and herders. We grow barley, wheat, and potatoes in the valley, and in the summer, we bring our yaks up to the mountain pastures to graze.

In my village, most girls stay at home and do domestic work. We are expected to be sweet and obedient. However, from a young age, I always had an urge to fight these expectations. I was a bit of a wild child. I liked to boast and show off, which children are not supposed to do. When I felt that my elders were being too strict or overbearing, I would make my opinions known. If an adult said, “don’t do this,” I would do it. There was something fierce in me—a kind of independence, even defiance—that led me to where I am now.

My desire to be unconstrained made me a social butterfly and ultimately led me to my love of language. As a child, I found conversation exciting. I loved to talk and to listen to others talk. Stories, tongue twisters, riddles, and idioms have always fascinated me. After I started learning English, expressions like “It’s raining cats and dogs” gave me so much joy.

We have mountains, rivers, and clouds. The yellow patches are barley and wheat that are ready for harvesting.

Photo by Yu Lha

I started school at eight years old. At that time, cars were few, so I would hitchhike to the boarding school that was thirty minutes away by car. Of the 300 students, half were Tibetan and half were Han Chinese, the ethnic majority of China.

Adjusting to life at boarding school was brutal. I didn’t speak a word of Mandarin, which was the language of instruction. To say the learning curve was steep is an understatement. Also, it was my first time living alone, and I had to learn to take care of myself. The school did not provide any food for the students. We had to cook for ourselves and bring all our food with us—rice, cooking oil, and potatoes. We even had to go to the nearby woods to collect firewood, then make a fire and cook our dinners individually. The only thing the school provided was hot black tea, so many of us would use it to cook our food, cutting down our cooking time. To this day, I can still taste that tea-flavored rice.

I was a good student, so when I entered my teen years, I began to think about continuing my education. I saw my older cousins working long hours to prepare for the competitive college entrance exam by memorizing textbook after textbook. I knew didn’t want to do that.

I had always imagined myself traveling, and I knew language would be my ticket out. So when I turned seventeen, I decided to go to a different province to study English. I enrolled in an English training program in Qinghai, which involved three days of travel by bus. At that time, it was uncommon to travel so far from home—especially as a girl. My family took me to our local fortune-teller for a consultation about my choice of school. I don’t remember exactly what he said, but it must have been positive because otherwise my family would not have let me go. It also helped that the tuition was free and the school provided room and board. All I had to do was learn.

The village consists of several hamlets that are sparsely located. The local stone-built houses represent the unique culture of Khroskyabs.

Photo by Yu Lha

I was so happy there. The teachers, all foreigners, were fun, and my classmates were from rural areas like me. It was so funny—even though we were all Tibetan, we wanted to practice our lessons so we used broken English to communicate! An anthropologist named Gerald Roche taught at the school. In addition to teaching us English, he trained us in research and documentation methods. As an assignment, we had to initiate cultural documentation projects in our respective communities. I researched the Khroskyabs language and documented oral traditions in my village, which led to the publication of my book, Warming Your Hands with Moonlight.

Despite its 10,000 speakers, Khroskyabs was not officially recognized as a language until 2003. Although linguists call our language Khroskyabs, this is not how we refer to our language in our community. The word Khroskyabs is actually the name of a geographic area in Aba prefecture in northern Sichuan, which has come to stand for our community. As speakers, we call our language Rongskad, which means “the farmer’s dialect” or “the valley dialect.”

We have faced considerable linguistic pressures over the years, and our number of speakers is rapidly declining. Mandarin is the language of instruction in schools, and fluency is required to succeed academically and professionally.

Though we are Tibetan, we are not always acknowledged as such. Some Tibetans from other areas qualify our identity by calling us Rgyalrong Tibetans. Others reject it altogether, saying that we are Rgya ma bod (neither Chinese nor Tibetan) because of our distinctive language. These views have affected the way we see our own language and ourselves. Even Khroskyabs speakers tend to have a negative view of Khroskyabs and positive view of other forms of Tibetan.

Ebi told me his stories about being a bear hunter when he was young. The storytelling went on for three hours.

Photo courtesy of Yu Lha

As I predicted, language was indeed my ticket abroad. I was accepted to a pre-university course in Bangladesh, which then led to a year at the Asian University for Women in Chittagong. I could have completed my undergraduate degree in Bangladesh, but I wanted to travel farther. Thanks to one of my English program teachers, Zoe Tribur—a former fellow at the Center for Folklife and Cultural Heritage—I was able to apply to college in the United States.

I ended up at the University of Oregon, majoring in linguistics. Someone once told me that once I was fluent, I would begin to dream in English. I never thought it would happen, but it did! Now my dreams are a mix of English and Khroskyabs.

I go back to my village every summer. I started the Khroskyabs Language Project to create resources, which could support efforts to revitalize the Khroskyabs language. Video and audio recording is critical since our language has no writing system. I hope to one day create a writing system for Khroskyabs speakers so we may sustain our language and culture.

I produced five short videos and uploaded them on WeChat, a popular Chinese social media platform, which allowed me to share oral traditions with our community as well as a wider online audience. Introducing Khroskyabs into the realm of social media counters perceptions of the language as outdated and obsolete. Instead, the videos establish that Khroskyabs is alive and very much relevant to the twenty-first century. So far, the response has been very positive.

This video project has also given me the opportunity to contribute to my culture. As Tibetans, we love to sing and dance. However, there are no songs in Khroskyabs so we usually sing in Amdo Tibetan. I translated the lyrics of this Tibetan toasting song (to deities, parents, guests, etc.) into Khroskyabs and then recorded my performance. When it was done, I teared up. I never imagined I would sing in my mother tongue.

Video by Yu Lha

Yu Lha works as a computational linguist at Apple. She holds a BA in linguistics from the University of Oregon.

In 2019 we are celebrating the Smithsonian Year of Music, with 365 days of performances, exhibitions, and other music-related programming around the institution. Learn more at music.si.edu.

Karmic Knots: A Tibetan Jeweler’s Journey

Mon, 16 Jul 2018 14:38:00 GMT

RIGZIN Women celebrates Tibetan women as culture bearers. In Tibetan, rigzin refers to an individual steeped in traditional knowledge. In this ongoing series, RIGZIN Women recount, in their own words, how they sustain their heritage and their livelihoods.

My name is Zanta, and I am a jeweler. I grew up in Mawo, a village in Sichuan province. In my community, we speak a language called Rmash, which Tibetans from other communities cannot understand. We don’t note birthdates in my village, so I’m not sure how old I am. I say that I’m in my forties, but all I know is that I was born in the winter during the year of the cow.

I’m from a community of herders and farmers. We raise yaks and grow crops like corn, barley, buckwheat, and potatoes. It’s hard work. The problem is that we can’t make a living, so young people often leave the village to earn a living in the city.

Zanta descends from the temple toward her village.

Photo by Jocelyn Ford

Zanta gathers firewood near her village with her family.

Photo by Jocelyn Ford

I married a boy from the other side of the mountain, but he passed away shortly after our first child was born. He was in his twenties. After his death, I too left the village. As a single mom with a young child, I had to make a living. I went to Beijing and took up street vending.

At first, I was terrified of the city. I was even nervous about falling off the escalator! I didn’t speak any Chinese—it’s scary to not understand a word of what is being said around you. I had to be brave and make so many life changes. I began to learn Chinese and wear Western clothes. Some daily habits, like showering, washing my face, and brushing my teeth were all new. I still cooked and ate the same foods: noodles, potatoes, bread, and meat. But food tastes different in the city, and I started eating a lot more vegetables.

I used to sing all the time, but now I’m forgetting the words to so many folk songs. My son didn’t grow up with these songs, and I’m sad he won’t learn them. Time, I have discovered, really matters to city people. In the village, it is much more flexible.

Certain traditions have stayed with me. The very first thing I do when I wake up is pray. I made a small altar at home with Buddha statues, photos of lamas and incense—similar to the ones we have in the village. Sometimes I go to the lama temple, too—on Chinese New Year or if there’s a tragedy and I need to pray for someone. Prayer always puts my mind at peace.

Street vending, surprisingly, led me to jewelry making. Along with a number of other Tibetan vendors, I sold cheap Chinese jewelry on the street. Chinese sellers in the wholesale market tried to sell us jewelry they claimed was Tibetan, but we had never seen anything like it. It didn’t seem very Tibetan to us. Moreover, I didn’t like selling the same items as other Tibetans. Sometimes we would fight if one person sold well and the others didn’t.

Zanta sells her jewelry on the street at Beijing’s 798 Art Zone.

Photo by Jocelyn Ford

To avoid bickering, I decided to make my own simple but unique bracelets. Then one day, a friend suggested that I design some new pieces of jewelry. She pulled out a piece of paper and began to draw. It was easy for her to draw, but difficult for me to make! I was under so much pressure trying to figure out how to make something beautiful that I could not sleep for nights.

I had never imagined that I would become a jeweler because in my community, traditionally, men are jewelers. Women weave cloth and embroider garments. Initially, I was nervous about doing “men’s work.” Our village used to have a metalsmith, and we all ordered jewelry from him. We would bring him the raw materials and tell him what we wanted. He is no longer active, so now we must go to another village to order custom jewelry.

I consider some of my designs “Tibetan” and others not. I do not smith or solder like the metalsmith in my village. Instead, I use traditional knots that are used for functional as well as religious purposes. Recently, I made a necklace with yak bone buttons using the starji knotting technique, which is traditionally used to make a sleeve for an axe. I have also come up with a special twisting technique and created a knot of my own.

My Tibetan-style jewelry is big, heavy, and traditional-looking. My Han Chinese customers, however, prefer daintier, more contemporary designs. To find a balance, I experiment quite a bit. Recently I was in a forest, and a spray of fronds gave me an idea for a new piece. The contemporary pieces sell well, but my favorite pieces to make are those with sacred symbols like Om or the eternal knot.

This piece was inspired by the rubuk plant and the Great Wall of China. When the flower falls off the rubuk, the plant reveals a seedpod. The yak-skull bead design mirrors an open seedpod. Inspired by a trip to the Great Wall, Zanta created a knotting technique to reflect the structure’s twists and turns.

Photo by Hilary Pan

This piece features the dzi stone, also known as the eye of the Buddha. Dzi stones have strong protective powers and shield the wearer against harmful spirits and ghosts.

Photo by Hilary Pan

In the beginning, I was hesitant about making sacred motifs, like the hudruru (known as jingangjie in Chinese). Typically, monks tie these knots as they chant a special mantra. The recited mantras bless the knots, which are then given to the devotees at the monastery. I wasn’t sure if I was allowed to make these knots, so I called a monk for advice. He said that as long as I have Buddha in my heart and recite mantras while I work, it would be fine. The knots are complicated and take a long time to create. As auspicious symbols, they bring good karma for those who make and wear them. It makes me so happy to think that I’m bringing good karma to myself and to others through my jewelry.

Jewelry is so much more than an accessory: it serves many functions. The women in my community used to wear a belt with a silver hook called lyezang. Traditionally, women wore them while milking yaks to keep the pail stable and upright. Even though many of us don’t have yaks or cows anymore, we still wear a decorative version for festivals.

A piece of jewelry can also be a talisman. Different amulets protect us from harm and disease. Coral and turquoise, for example, can ward off evil spirits and illness. If a man has a history of early mortality in his family, he must wear an earring in his left ear to attract the attention of the heavens for protection.

On the right is the antique portable shrine known as a Gau. On the left, Zanta’s contemporary gau functions like a locket, which can hold a tiny mantra scroll or scrap of cloth blessed by a lama. The blessings may protect the wearer against anything from bad dreams to harmful diseases.

Photo by Hilary Pan

Some men carry a Gau, a tiny portable shrine or charm box. Inside they keep a small object with blessings—like a snipping of hair or clothing from an important lama. If a man needs to sell his gau, he removes the charm and then rubs the gau on his body to absorb all the remaining blessings. After a small ceremony, he can sell it. Nowadays, I don’t know any young men who carry a gau.

In many traditional households, these ornaments, amulets, and charms are a family’s most prized possessions. For many, jewelry is more important than having a bank account. In fact, it often is the bank account! Traditionally, in order to marry, a man needs a house, and a woman needs jewelry. Family heirlooms are essential to a bride’s dowry.

What I love most about jewelry is its ability to connect us to our family: our ancestors and our posterity. We inherit some from our parents, and, if we work hard, we can add to our children’s inheritance as well. In some ways, jewelry represents our love for family, for our children.

I use whatever materials are available to me—once I made a necklace entirely out of clasps, which sold really well. Right now, I can only afford semi-precious stones reconstituted from stone powder. I also use the dzi stone, which has a pattern that looks like the eye of the Buddha. When my business grows, I hope to be able to afford silver, gold, coral, turquoise, and amber.

Zanta spins her own wool, sometimes improvising with a potato to spin thread for her jewelry. The potato replaces the heavy wooden head of the spool.

Photo by Hilary Pan

I don’t have a typical workday or workplace. I make jewelry at home by myself. In the past, I made it while I was selling on the street. Now I don’t vend as much. I spend more time making jewelry and practicing my Chinese. Recently I have even started giving workshops to college students on how to make knotted bracelets, while talking about Tibetan culture. I sell my work at different events around the city—at international bazaars or at schools. It’s been almost seven years that I have been designing, making, and selling jewelry.

In Beijing, I discovered who I am. If I had stayed in my village, I never would have started making jewelry. I never would have found my creativity or independence. It makes me so happy to think my jewelry introduces people to Tibetan culture.

Zanta’s story was translated by filmmaker Jocelyn Ford. Ford’s documentary Nowhere to Call Home features Zanta and her journey from home to Beijing.

There is no written alphabet for the Rmash language. Transliteration was provided by Tsering Bum, a linguistic scholar of Rmash, who is creating a written alphabet for his mother tongue.

RIGZIN Women: A Voice That Heals

Thu, 08 Mar 2018 16:14:00 GMT

Yuthok Long Prayer

Drukmo Gyal performs prayer for the father of traditional Tibetan medicine, Yuthok Yonten Gonpo

I was born into a yogi family in the Amdo region of the Tibetan plateau. As a child, I spent a lot of time outdoors by myself. I grew up in a remote area, and there weren’t many children around me to play with. There were no video games or electronics either, so nature was my game. I had to use my imagination to play. I would stare at the sky for hours and find stories in the clouds. I think playing like this helped me in my healing work since ultimately it is all mental, imaginative and meditative. My childhood gave me certain abilities: I was good at relaxing my mind, I respected the food I ate, I knew how to be my own companion when I felt lonely. I find that modern life does not nurture these kinds of abilities in children. Only recently have I truly understood the value of my simple childhood.

From an early age, I was also exposed to mantra chanting, a melodic recitation of prayers. My community is known for its chanting traditions. In my village, everyone contributes to build a mani khang—a modest community structure with a shrine. It’s more communal than a monastery. Villagers contribute what they can to buy idols as well as food and flowers for offerings. In the winter, the whole village gathers there to chant, or as we say, “boil mantra.” Even the most timid people join in. As we chant in unison, everyone sees each other in a harmonious and positive way. Voices over voices, there is always a feeling of going beyond time and space.

The mani khang in Rebgong, Tibet.

Photo courtesy of Sorigtour

Mantra healing is not just repetitive chanting. The tradition, which originated around 5,000 years ago, holds a vast body of knowledge that trains the mind to become positive and strong. Traditionally, mantra has been used as an antidote to mental diseases. Long before terms like “depression” and “bipolar” existed, ancient Tibetan medical texts referenced mental disorders called “illusory diseases.” According to these texts, the best prevention and cure was mantra healing—the practice and study of mantras.

In Sanskrit, man means mind and tra means protection. Mantra healing is a powerful form of sound healing that uses sound and sacred words to protect the mind from the three mental poisons: ignorance, anger, and desire. When they are out of balance, they can control us. We have to rebalance them but not try to eliminate them. We cannot eliminate ignorance, anger, or desire as they are an inextricable part of our humanity—of human existence. When we ignore them, we feed them. When we are aware of them, we disempower them.

My grandfather was the spiritual backbone of our family. He was an ngapa. In Tibetan, nga means mantra and pa means man. Ngapas are those people who chant mantras. In the Rebgong region, there is often one person in the family who is the dedicated ngapa—in our family, it was my grandfather. My grandfather knew the value of knowledge. He believed that even without money or schooling, you could still be literate, knowledgeable, and learn all your life. As a child, he had me study religious texts and taught me the foundational teachings of the Nyingma school of Buddhism. Traditionally, official ngapas have been men, but in the past twenty years, women have started doing it as well. Now, I too am an ngama (the female version of an ngapa).

Purification Mantra of Five Elements

Drukmo Gyal begins all her concerts with this purification mantra. Om Ah Hum means body, speech, and mind. E Yam Kam Ram Lam refers to space, wind, water, fire, and earth respectively. Shuddhe, shuddhe means “purify, purify.”

Drukmo Gyal with her grandfather

Photo courtesy of Drukmo Gyal

Drukmo Gyal’s grandfather in his retreat hut

Photo by Drukmo Gyal

Although I am an ngama, I do not consider myself a “professional” because mantra healing is a way of life—not a livelihood. Most ngapas have day jobs. We do not and cannot receive payment for mantra healing, which is sacred and has no price. As ngapas and ngamas, we can only collect alms—offerings and donations. And although we chant prayers, we are healers, not priests.

I also studied with the renowned physician and Buddhist master Dr. Nida Chenatsang who founded Sorig Khang International, an academy for traditional Tibetan medicine. Through Dr. Chenatsang, I discovered the world of healing science.

Healing science consists of five parts: medicine, diet, lifestyle, external therapies, and spiritual healing. External therapies include physical practices like massage and acupuncture. Spiritual healing consists of three paths: yoga to heal through the body, mantra and breathing to heal through the mouth, and visualization or meditation to heal through the mind. Given my upbringing, I was immediately drawn to spiritual healing and mantra in particular.

There are mantras for each of the five senses, for internal organs, and for different kinds of diseases like insomnia, metabolic disorders, and inflammation. When I work with younger girls, we do mantra healing to help with anxiety before exams. I have also received feedback that these mantras help put babies to sleep.

Drukmo Gyal chants with Dr. Nida Chenatsang.

Photo courtesy of Drukmo Gyal

Drukmo Gyal teaches young girls at a local school.

Photo courtesy of Drukmo Gyal

The primary method of studying spiritual healing is through retreats. However, these retreats are not luxurious spa weekends at hotels or organized yoga sessions. Although my teacher gives me instructions beforehand, the retreat itself is to be done alone. I go into a one-room house near my home and do not interact with anyone for seven days. I do meditation, visualization, chanting, prostration, and yoga. I also visualize Yuthok, the founder of traditional Tibetan medicine and the embodiment of the Medicine Buddha. My family leaves food for me outside the door. Removing distractions is essential to achieve the focus required to reach the eight levels of consciousness. To be able to heal others, you yourself must be strong. These retreats are critical for building your mental strength and spiritual capacities.

I have been practicing mantra healing for almost a decade. Although I am now a healer and a teacher, I will always be a student. As ngapas and ngamas, we believe that learning never ends.

Drukmo Gyal is currently on her second world tour and working on the release of a new album. The Center for Folklife and Cultural Heritage collaborates with culture bearers on the Tibetan plateau to support and sustain their cultural heritage.

RIGZIN Women

藏族传统饮食的现状 一 味地追求便利还是注重文化？

བོད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་བཟའ་བཏུང་གི་གནས་བབ། སྟབས་བདེ་ལ་འཐམ་རྒྱུ་ཡང་ན་རིག་གནས་ལ་མཐོང་ཆེན་བྱེད།

A Threat to Traditional Tibetan Foods: Convenience vs. Culture

Stories of a Tibetan Wild Child-Turned-Linguist

Karmic Knots: A Tibetan Jeweler’s Journey

RIGZIN Women: A Voice That Heals

藏族传统饮食的现状一
味地追求便利还是注重文化？

བོད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་བཟའ་བཏུང་གི་གནས་བབ།
སྟབས་བདེ་ལ་འཐམ་རྒྱུ་ཡང་ན་རིག་གནས་ལ་མཐོང་ཆེན་བྱེད།

A Threat to Traditional Tibetan Foods:
Convenience vs. Culture